Nyadran inggih menika salah satunggaling tradisi lebet nyambut rawuhipun sasi Pasa. Nyadran menika tradisi ingkang kedamel saking proses akulturasi antawis budaya Jawi kaliyan budaya Islam. Kejawi kagem ngurmati leluhur, Nyadran tansah dipuntindakaken saben warsa kagem nglestantunaken tradisi kasebat kaliyan turun-temurun.
Nyadran ngagungani prosesi lan wekdal tindakan ingkang benten-benten wonten saben tlatah. Tradisi iki isih kenthel dileksanakake, utamane ing wilayah Jawa Tengah lan Yogyakarta, minangka warisan budaya kanggo njaga harmoni sosial. Kegiatan ingkang limrah dipuntindakaken wekdal Nyadran, Sadranan utawi Ruwahan inggih menika ngawontenaken kenduri, kaliyan pembacaan ayat Al-qur’an, zikir, tahlil, lan donga, lajeng ditutup kaliyajn dhahar sareng. Nindakaken besik, inggih menika pembersihan pasarean leluhur saking kotoran lan rerumputan. Nindakaken upacara ziarah petak, kaliyan ndongakaken keluwargi utawi sadherek lan para leluhur rumiyin ingkang sampun seda wonten area pasarean.
Nyadran limrahipun dipuntindakaken ing saben dinten kaping 10 sasi Rejeb utawi wekdal rawuhipun sasi Ruwah. Lebet ziarah petak, limrahipun peziarah ngasta sekar, utaminipun sekar telasih. Sekar telasih dipunagem dados lambang sesambetan ingkang akrab antawis peziarah kaliyan arwah ingkang diziarahi.
Para masyarakat ingkang ndereki nyadran limrahipun ndonga kagem leluhur Simbah, Bapak-Ibu, saha Saudara-Saudari piyambakipun sedaya ingkang sampun seda. Sasampunipun ndonga, masyarakat nggelar kenduri utawi dhahar sareng wonten sepanjang margi ingkang sampun digelari gelaran klasa lan godhong gedhang utawi saged ugi wonten masjid ngintun donga kagem leluhur kaliyan sareng-sareng. Saben keluwargi ingkang ndereki kenduri kedah ngasta dhaharan piyambak. Dhaharan ingkang dipunasta kedah rupinipun dhaharan tradisional, kados pitik ingkung, sambel goreng ati, urap sayur kaliyan lawuh rempah, prekedel, tempe lan tahu bacem, utawi mentahan lan sanes sanesipun.
Pihak ingkang terlibat lan peranipunbeting tradisi nyadran:
• Wargi masyarakat/komunitas: Sedaya wargi tingkat RT/RW ingkang kaliyan kolektif bergotong royong ngresekaken pasarean leluhur (besik) lan ngasta sangu dhaharan (sekul, lauk pauk) kagem dipundhahar sareng.
• Tokoh adat & sesepuh: Mimpin {marginipun, mlampahipun} rangkeyaning acara wiwit saking persiapan ngantos tasyakuran.
• Tokoh agami (rois/modin): Mimpin donga sareng, tahlil, lan zikir wonten pasarean kagem ndongakaken arwah leluhur.
• Keluwargi/ahli waris: Individu utawi keluwargi ingkang ngagungani anggota keluwargi ingkang dipunpetak wonten papan kasebat, asring dados inisiator utami.
• Pamarintah dhusun/kelurahan: Mustaka dhusun utawi dusun asring rawuh kagem ngencengi sesambetan kaliyan wargi.
• Masyarakat lintas agami: Lebet pinten-pinten kasus, nyadran dados momen toleransi ingkang ugi dipun dereki dening non-muslim, kados wonten padukuhan tanjung-mlesen.
Kepriye sejarahe? Miturut warga, tradisi Nyadran sampun kedados wiwit tahun 1284 lan Nyadran asalipun saking tradisi Hindu-Buddha. Wiwiting abad kaping 15 para Walisongo nggabungaken tradisi kasebat kaliyan dakwahipun, supados agami Islam keparing kaliyan gampil dipuntampi. Ing awalipun para wali usaha nglurusaken kepitadosan ingkang wonten ing masyarakat Jawi wekdal menika bab pemujaan roh ingkang lebet agami Islam ingkang dipun-biji musyrik. Supados mboten berbenturan kaliyan tradisi jawi wekdal menika, mila para wali mboten menghapuskan adat kasebat, ananging nyelarasaken lan mengisinipun kaliyan wucalan Islam, inggih menika kaliyan pembacaan ayat Al-qur’an, tahlil, lan donga. Nyadran dipunpahami dados bentuk sesambetan antawis leluhur kaliyan sesami manungsa lan kaliyan tuhan.
Ubo rampe tradisi Nyadran, ingkang umum dipuntindakaken masyarakat jawi jelang ramadan (sasi Ruwah), utaminipun rupinipun dhaharan kenduri ingkang dipunasta wargi dhateng pasarean utawi papan pepanggihan. Kelengkapanipun ngliputi sekul tumpeng/golong, jadah, ketos, apem, gedhang, lauk pauk (bongko/pelas), saha sela, sekar wangi, lan arta iuran.
Ubo rampe lan kajangkepan Nyadran:
1. Dhaharan kenduri (slametan): Sekul tumpeng/golong: Sekul awujud gilingan utawi gunungan ingkang melambangkan pakurmatan lan syukur. Jadah lan ketos: Simbol perekat tangsul pasedherekan. Jajan apem: Asalipun saking basa arab afwun (ampunan), simbol panyuwun nuwun sewu. Gedhang lan jajan peken. Bongko/pelas: Lawuh berbahan dhasar kacang tolo utawi klapa parud.
2. Perlengkapan ritual: Sela lan sekar wangi dipunagem kagem ritual donga.
3. Nyamping pethak enggal: Kadhang dipunagem dados kajangkepan mligi wonten pinten-pinten laladan.
4. Pirantos kebersihan: Pirantos-pirantos kagem “bersik” utawi ngresekaken pasarean leluhur (sapu lidi, arit, dll). Dhaharan kasebat dipunasta ngagem panjang ical (wadah saking janur jene) utawi tenong, lajeng dipundongakaken sareng-sareng lan dipundhahar kaliyan gotong royong (kembul bujono) sasampunipun ziarah.
Punopo taksih dipunlestantunaken? Miturut Simbah Samiyem minangka sesepuh desa (Modin), Nyadran menika ugi dados ajang kagem ngencengi tangsul silaturahmi antarwarga, merkiyat pasedherekan, saha ngiyati nilai-nilai kebersamaan lebet sugeng bermasyarakat. Sanadyan jaman terus ebah, tradisi Nyadran tetep bertahan dados perangan saking budaya ingkang dados tilaran turun-temurun. Masyarakat taksih mertahanaken tradisi menika amargi ngagungani makna ingkang lebet, nggih lebet aspek sosial utawi spiritual. Kejawi dados bentuk pakurmatan dhateng leluhur, tradisi menika ugi dados sarana kagem ngencengi sesambetan antarwarga saha njagi nilai-nilai kebersamaan. Pramila, tradisi Nyadran dados salah setunggal tilaran budaya ingkang kedah tetep dipunlestantunaken supados mboten ical ditelan perkembangan jaman.
Syarat dan Ketentuan Penulisan di Siaran-Berita.com :
Setiap penulis setuju untuk bertanggung jawab atas berita, artikel, opini atau tulisan apa pun yang mereka publikasikan di siaran-berita.com - Syarat dan Ketentuan - Kebijakan Privasi - Panduan Komunitas - Disclaimer
